Limescoop Brittenburg

Limescoop Brittenburg

Een Romeins fort duikt weer op in een virtuele verrekijker. Kom naar Katwijk en kijk terug in de tijd. 

Overzicht

Limescoop fort Brittenburg
De Limescoop is een Virtual Reality verrekijker die het Romeinse fort Brittenburg visualiseert. Deze virtuele verrekijker is ontwikkeld in opdracht van stichting ArchiScienza door VR Learning Lab, 100%FAT en Xinas, met adviezen van Tom Buijtendorp.

Locatie: Buitensluis Katwijk

Jaar: 2022

Opdrachtgever:
Fons Verheijen namens ArchiScienza.
Stichting Archiscienza heeft negen plannen gepresenteerd rond de verbeelding van de Limes en de Romeinen in Katwijk. De verbeelding van de Brittenburg is als eerste gerealiseerd in de vorm van onze Limescoop.

Partners:

VR Learning Lab – projectmanagement; archeologische verantwoording; front-end software, 3D-modelling en animaties

100%FATbehuizing, hardware, elektronica en back-end software

Xinas – ontwikkeling 3D-model fort Brittenburg

Tom Buijtendorp – adviezen over de reconstructie van fort Brittenburg

Contact:
Zo nu en dan doen we dit soort ontwikkelprojecten in opdracht. Neem vooral eens contact op als je een interessante uitdaging voor ons team hebt!

Romeinen in Katwijk

Deze Limescoop neemt je mee terug naar de vierde eeuw n.Chr., toen er een heus Romeins fort stond aan de uitwatering van de Rijn bij Katwijk. Op het vasteland vormde deze vesting, de Brittenburg, het uiterste punt van de 3500 km lange Limes, de grens- en verdedigingszone van het Romeinse Rijk.

Vandaag de dag is de Brittenburg is verdwenen – deels afgebroken en deels verspoeld – maar met de Limescoop kun je het fort weer bekijken, inclusief de bewoners van het fort en het landschap van die tijd. Zo zijn de Romeinen weer zichtbaar in Katwijk en doen we recht aan de Werelderfgoed-status die de Limes heeft gekregen.

Digitale reconstructie van de Brittenburg en het nollenlandschap

Op basis van bronnenonderzoek door Tom Buijtendorp en Aiace Pisaroni konden zowel het fort als de oorspronkelijke omgeving virtueel nagebouwd worden. In de vierde eeuw stond het fort in een nollenlandschap: er waren lage glooiende duinen begroeid met gras, kruiden en struiken. Het 3D-model van fort Brittenburg werd gemaakt door Rob Westra van Xinas. Daan Hobbel en stagair Stephan Houwaart van VR Learning Lab wierpen zich op de volledige front-end software inclusief de 3D-omgeving en animaties. De realistische dag- en nachtcyclus, variërende animaties en de mogelijkheid om zelf rond te kijken en te zoomen maken elke kijkervaring uniek.

Virtuele verrekijker

De creatieve ingenieurs van 100%FAT ontwikkelden de unieke behuizing, hardware, electronica en software backend van deze verrekijker. Dit nieuwe ontwerp is gebaseerd op hun bestaande FAT Scope. Deze nieuwe variant geschikt voor plaatsing buiten en in de openbare ruimte.

Archeologische basis

De staat van de Brittenburg in de vierde eeuw en de omgeving van toen zijn digitaal gereconstrueerd voor dit project. We baseren ons op het nieuwste onderzoek, uitgevoerd door Tom Buijtendorp en gepubliceerd in 2018 in het boek Brittenburg: Verdronken hoeksteen van het Romeinse Rijk, en de analyse hiervan en aanvullingen hierop door Aiace Pisaroni. We hebben de staat van de vesting en de omgeving in de vierde eeuw gevisualiseerd, omdat deze late versie van het fort beter beschreven is in oude documenten.

Buijtendorp en Pisaroni hebben zich gebaseerd op wetenschappelijke analyse, historische bronnen en vergelijkbare archeologische resten. Er zijn namelijk nauwelijks archeologische overblijfselen van het fort. Door kusterosie en de stijging van de zeespiegel is de vesting verdronken. Bovendien werden de ruïnes door de eeuwen heen hergebruikt als bouwmateriaal door de lokale bevolking. Zo zijn de tufstenen van De Brittenburg rond het jaar 1000 mogelijk hergebruikt voor de bouw van De Burcht in Leiden!

Door de eeuwen heen hebben verschillende speurneuzen onderzoek gedaan naar De Brittenburg. Buijtendorp heeft bronnen die eerder terzijde zijn geschoven opnieuw onder de loep genomen en aangetoond dat we ze wél serieus kunnen nemen. Zo leverde het feit dat de Katwijkers de richting naar zee aanduidden als het noorden eerder nogal wat verwarring op. Wil je het hele verhaal weten? Lees dan het boek over de Brittenburg van Tom Buijtendorp.

Korte geschiedenis van Brittenburg

De Rijn vormt een lange en natuurlijke grens. Daarom koos keizer Claudius (41-54 n. Chr.) ervoor om de Oude Rijn tot noordgrens van het Romeinse Rijk te maken, nadat zijn voorganger Caligula (37 –41 n.Chr.) deze al had bezocht.

In de 3e eeuw verlieten de Romeinen het gebied. Het Romeinse keizerrijk had te maken met een politieke en economische crisis én pandemieën. Je kunt je voorstellen dat de grens minder goed bewaakt werd in die tijd. Sommige forten, zoals De Brittenburg, werden verlaten en raakte in verval. Het omliggende dorp en andere gebouwen werden verwoest. In deze tijd konden andere volkeren zich in het gebied vestigen.

De Brittenburg werd in de vierde eeuw in hoog tempo opgeknapt en verbouwd. Het fort werd nu een stuk kleiner. De reconstructie van het fort zou heel goed passen in de bouwcampagne van keizer Valentinianus (364 –375 n.Chr.) Valentinianus wilde in korte tijd de grens weer versterken. Volgens historius Ammianus zijn er zelfs twee generaals ontslagen omdat ze niet snel genoeg bouwden! De haastige herbouw van het fort verklaart dat de oorspronkelijke poort werd hergebruikt – ondanks dat het door het nieuwe formaat van het fort in een hoek kwam te zitten – en dat de nieuwe muren geen tussenliggende torens kregen.

Het is echter ook mogelijk is dat de Brittenburg in de vierde eeuw niet meer in handen van de Romeinen was, maar in handen van een Duitse stam: de Franken. Het gebied was wel van de Romeinen, maar vanaf ca. 350 bestond het grootste deel van de bevolking uit Franken. Na verschillende invallen mochten zij zich hier namelijk vestigen in ruil voor militaire dienst.